Ο Γιάννης Τσέλεπος και η Μαντινεία
Ο Γιάννης Τσέλεπος, είναι μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες στον χώρο του Ελληνικού κρασιού. Το όνομα του έχει ταυτιστεί εδώ και πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα με την αμπελουργική ζώνη της Μαντινείας, ενώ τελευταία έχει διευρύνει τις επιχειρηματικές και οινοποιητικές του ανησυχίες και σε άλλες περιοχές, όπως η Νεμέα και πολύ πρόσφατα η Σαντορίνη.
Συνάντησα τον Γιάννη Τσέλεπο στο οινοποιείο της Μαντινείας, που βρίσκεται δίπλα στην αρχαία Τεγέα, ένας τόπος που φαντάζει σαν φυσική του προέκταση. Η αγάπη του για τη γη είναι έκδηλη σε όποιον κάνει μόλις λίγα βήματα μέσα στον αμπελώνα: εναλλαγή τάξης και αταξίας, νοικοκυροσύνης και φυσικής εξέλιξης, ήμερου και άγριου. Ανάμεσα στα περιποιημένα αμπέλια που είναι ολοφάνερο ότι φροντίζονται καθημερινά, παρεμβάλλονται κομμάτια απείραχτης φύσης, δέντρα και άγρια βλάστηση. Ο ίδιος δηλώνει “ερωτευμένος” με τη γη, νοιώθει ελεύθερος μόνο όταν βρίσκεται έξω, στη φύση. Γι’ αυτόν είναι η καλύτερη ψυχοθεραπεία και η βάση για την αντιμετώπιση κάθε μικρού ή μεγάλου προβλήματος αλλά και πίεσης που προκαλεί το αστικό περιβάλλον.
Το “Et in Arcadia ego” που σημαίνει “Κι εγώ στην Αρκαδία ανήκω” ταιριάζει απόλυτα σε έναν άνθρωπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κύπρο, αλλά μαγεύτηκε από την ομορφιά αυτού του τόπου. Πρωτοήρθε στις αρχές της δεκαετίας του ’80 για να εργαστεί σαν σύμβουλος οίνου,ερωτεύτηκε όμως το μέρος, περισσότερο από πολλούς που γεννήθηκαν εκεί. Πρόκειται για ένα σύνολο λόφων, σε υψόμετρο 750 μέτρων, από φτωχά αργιλο-πετρώδη εδάφη, με άριστη όμως αποστράγγιση και δυνατότητες να παράγουν καταπληκτικά κρασιά.
Το 1989 άρχισε να επενδύει σταδιακά στην γη και σήμερα έφτασε να απαριθμεί σχεδόν 600 στρέμματα αμπελώνων. Αγωνίστηκε 12 χρόνια μέχρι να ενσωματωθεί και αυτή η περιοχή, δηλαδή οι ανατολικές πλαγιές του Πάρνωνα, με την αμπελουργική ζώνη της Μαντινείας. Είναι ένας τόπος για τον οποίο ο Τσέλεπος έχει κάθε δικαίωμα να επιχειρηματολογεί και να «φωνάζει». Έχει άλλωστε ριζώσει πλέον εδώ. Έχτισε το πανέμορφο πέτρινο εκκλησάκι του Αγίου Τρύφωνα σε ένα ύψωμα ανάμεσα στα αμπέλια. Αναπαλαίωσε τον, από την εποχή της Τουρκοκρατίας νερόμυλο, του γνωστού σε όλους μας Κοκκινόμυλου (μόνο ένας παρόμοιος σώζεται σήμερα σ’ όλη την Ελλάδα). Και βέβαια κατασκεύασε ένα υπερσύγχρονο οινοποιείο, απόλυτα προσαρμοσμένο στο περιβάλλον και στην Πελοποννησιακή αρχιτεκτονική και αισθητική, λαμβάνοντας υπ’ όψη την κάλυψη αυξημένων μελλοντικών απαιτήσεων.
Αν και ο τύπος των κρασιών που του αρέσει να οινοποιεί, όπως παραδέχεται ο ίδιος, είναι τα ερυθρά, η αδυναμία του είναι το Μοσχοφίλερο της Μαντινείας. Ένα κρασί που δεν λείπει ποτέ από το καθημερινό του τραπέζι, που στέκεται πολύ καλά απέναντι σε μια πληθώρα κλασσικών Ελληνικών φαγητών, για να το απολαύσει κανείς με φίλους τα απογεύματα ακόμη και χωρίς συνοδεία. Ένα κρασί που μπορεί να κλείσει ευχάριστα μια όμορφη βραδιά. Ένα κρασί όμως που η ποικιλία του δεν είναι και τόσο εύκολο να καλλιεργηθεί, αντίθετα με ότι πιστεύουν οι περισσότεροι.
Μια από τις μεγαλύτερες δυσκολίες στην αμπελουργική ζώνη της Μαντινείας όπως μας αποκαλύπτει ο ίδιος, είναι οι παγετοί, που μπορούν να μειώσουν την παραγωγή μέχρι και 40%, όπως συνέβη φέτος το 2013. Από τις 10 Απριλίου έως τις 5 Μαΐου οι αμπελουργοί δεν ξέρουν τι θα τους ξημερώσει. Η αντιμετώπιση με ανεμομίκτες φαίνεται αντιοικονομική. Μόνη λύση είναι η προσεκτική μελέτη του κάθε μεσοκλίματος ούτως ώστε να φυτευτεί με την πιο ευπροσάρμοστη ποικιλία. Εδώ είναι που καταλαβαίνουμε για ποιο λόγο το Μοσχοφίλερο είναι ταυτισμένο με αυτήν την περιοχή. Εκπτύσει τους βλαστούς του συνήθως πιο αργά από τις άλλες ποικιλίες, γύρω στα τέλη του Απρίλη και προσαρμόζεται πιο εύκολα στις κλιματολογικές συνθήκες. 
Ο Γιάννης Τσέλεπος πιστεύει ότι η οριοθέτηση της αμπελουργικής ζώνης στην Μαντινεία σχεδιάστηκε εξ’ αρχής λανθασμένα και κύριος λόγος είναι η εμπλοκή πολιτικών προσώπων. Αν θέλουμε το μέλλον των κρασιών της Μαντινείας να περάσει σε ανώτερο επίπεδο, τότε θα πρέπει να ξαναγίνει η οριοθέτηση της περιοχής που ορίζεται ως Π.Ο.Π. Ένα μεγάλο ποσοστό των περιοχών που σήμερα βρίσκονται μέσα στην ζώνη θα πρέπει να εξαιρεθούν, ενώ αντίθετα κάποιες άλλες με φτωχότερα εδάφη που δίνουν Μοσχοφίλερα με μικρότερη παραγωγή αλλά πολύ πιο γεμάτα και πολύπλοκα, θα πρέπει να προσαρτηθούν. 
Η γνώμη που έχει ο κόσμος για το Μοσχοφίλερο και τα κρασιά της Μαντινείας γενικότερα, δεν είναι και η καλύτερη και ίσως όχι άδικα. Όπως συμβαίνει συχνά σ’ αυτό τον τόπο, οι περισσότεροι άνθρωποι συνηθίζεται να βλέπουν τα πράγματα επιφανειακά. Οι “ειδικοί του κρασιού”, οι ίδιοι που κάποτε το εκθείαζαν, γρήγορα και με πολύ ελαφρά τη καρδία το απαξίωσαν. Επίσης όταν το Μοσχοφίλερο είχε απογειωθεί στην δεκαετία 1995-2005, τότε που ήρθαν όλοι στην Μαντινεία, κυριολεκτικά ασέλγησαν πάνω στην ποικιλία αλλά και στην περιοχή. Στο αποκορύφωμα της ζήτησης του, υπήρχαν 87 ετικέτες Μοσχοφίλερο-Μαντινεία. Εμφανιζόταν πάνω από 5.000.000 φιάλες τον χρόνο, όταν η ετήσια παραγωγή του σταφυλιού δεν ξεπερνούσε τους 3.000 τόνους και με τις τιμές να εκτοξεύονται στα ύψη. Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι ίδιοι εγκληματίες του κρασιού προχώρησαν και στις απομιμήσεις! Αγόραζαν ποτιστικούς Ροδίτες (3-5 τόνους παραγωγή ανά στρέμμα) από την Πάτρα, πρόσθεταν 3-4 γραμμάρια ζάχαρη, λίγο Μοσχάτο και το βάφτιζαν Μοσχοφίλερο. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς δεν ήξεραν καν πού είναι η Μαντινεία. Έβγαλαν χρήματα από αυτόν τον τόπο, έκαναν όλο αυτό το κακό και ευτυχώς τώρα σιγά-σιγά φεύγουν. Σήμερα έχει κάτσει πλέον όλος αυτός ο θόρυβος. Τώρα, ασχολούνται όλοι με την Σαντορίνη. Ας ελπίσουμε ότι δεν θα συμβεί και εκεί το ίδιο. 
Κάποιοι μπορεί να έφυγαν… νύχτα, αλλά ο Τσέλεπος συνεχίζει να βρίσκεται εδώ και να φωνάζει δυνατά, κυρίως με το αποτέλεσμα της δουλειάς του. Μια δουλειά που αποδεικνύει περίτρανα ότι το Μοσχοφίλερο έχει φοβερές δυνατότητες. Λανθασμένα πέρασε στον κόσμο η αντίληψη, ότι είναι ένα ελαφρύ και απλό αρωματικό κρασάκι, που δεν μπορεί να ξεπεράσει τους 11,0-11,5 αλκοολικούς βαθμούς. Και όμως, όταν αυτή η ποικιλία καλλιεργείται στην κατάλληλη περιοχή με συγκεκριμένο μεσοκλίμα, μπορεί να ωριμάσει τέλεια και να φτάσει τους 12,5 έως και 13,5 αλκοολικούς βαθμούς. Μπορεί να δώσει κρασιά πολύπλοκα, γεμάτα, συμπυκνωμένα που να επιδέχονται παλαίωση έως και 10 χρόνια. Δουλεύει με αυτή την ποικιλία πάνω από τρεις δεκαετίες και θεωρεί πως χρειάζεται υπομονή. Είναι σίγουρος πως θα δώσει τα καλύτερά της αποτελέσματα σε μια δεύτερη ή τρίτη γενιά οινοποιών. Η Μαντινεία και το Μοσχοφίλερο έχουν περάσει ήδη σε μια νέα εποχή και διέρχονται από μια καινούργια φάση. Δεν απέχει πολύ η μέρα που θα ξαναπάρουν την θέση που τους αξίζει. Μια θέση που μπορεί επιπλέον να δώσει και ακόμη περισσότερα πλεονεκτήματα στην γενικότερη εικόνα του Ελληνικού κρασιού στο εξωτερικό.
Το Ιταλικό Pino Grigio ή το Πορτογαλικό Vino Verde είναι ποικιλίες με λιγότερα προσόντα και όμως αυτή τη στιγμή απολαμβάνουν την παγκόσμια αναγνώριση. Αυτό δεν προέκυψε τυχαία αλλά είναι αποτέλεσμα αγάπης, σεβασμού και πίστης των ανθρώπων που ασχολήθηκαν με αυτά τα προϊόντα. Και φυσικά μην ξεχνάμε το σωστό μάρκετινγκ. Η Μαντινεία έχει κάτι παραπάνω. Οι λίγοι οινοποιοί που έμειναν πλέον στην περιοχή, την σέβονται και την προστατεύουν, επανατοποθετούνται απέναντί της. Το Αμαλία, η αφρώδης εκδοχή του Μοσχοφίλερου από το Κτήμα Τσέλεπος, είναι μία πολύ σημαντική προσέγγιση. Αποδείχθηκε ότι είναι ένα ιδιαίτερο κρασί και το επιβεβαιώνει, η αποδοχή του από την αγορά. Ο τρόπος παρασκευής του Blanc de Gris είναι επίσης μια ξεχωριστή εκδοχή του. Υπερωρίμανση, κρυοεκχυλίσεις, ζύμωση στην δεξαμενή και μετά σε δρύινα βαρέλια, παραμονή και ωρίμανση με τις οινολάσπες. Είναι ο Κάπνειος Οίνος της Αρκαδίας όπως αναφέρεται και από τον ιστορικό και περιηγητή Θεόφραστο, γιατί έχει το χρώμα του καπνού, της στάχτης. Αυτή είναι μια ακόμη διαφορετική προσέγγιση οινοποίησής της ποικιλίας και σιγά-σιγά θα βρεθεί ο τρόπος για να περάσει στην αγορά και να αγαπηθεί από τους καταναλωτές. Αυτή η περιοχή είναι ευλογημένη και έχει μία ποικιλία η οποία έχει βάθος χρόνου εκατονταετιών στην ιστορία, δεν είναι σημερινή. Είναι ένας από τους θεμέλιους λίθους του Ελληνικού κρασιού. 
Στέφανος Κόγιας I.H.C.W by WSPC
