Ζητούνται Αρβανίτες αμπελουργοί στην Βουργουνδία

Ποιος θα φανταζόταν ότι ο παραπάνω τίτλος θα μπορούσε να εμφανιστεί στο άμεσο μέλλον σαν αγγελία εργασίας; Κανείς! Κι όμως, αν κανείς παρακολουθήσει τις συζητήσεις που λαμβάνουν μέρος ανάμεσα στον κλάδο του κρασιού η παραπάνω αγγελία δεν θα πρέπει να τον ξενίζει.

Βουργουνδία και κλιματική αλλαγή

Η Βουργουνδία εκτός από μια από τις πιο ιστορικές αμπελουργικές περιοχές στον πλανήτη είναι  ταυτόχρονα και από τις πιο ευαίσθητες στην κλιματική αλλαγή. Η μακραίωνη καλλιέργεια της ποικιλίας Pinot Noir στην περιοχή, που συντέλεσε καθοριστικά στην γέννηση αλλά και αποθέωση του όρου terroir, δείχνει να αγγίζει τα όρια της με τις συντελούμενες κλιματικές αλλαγές.

Κάποιοι από τουςπαράγοντες που συνιστούσαν το ιδιαίτερο κλίμα της περιοχής και επέτρεπαν στο PinotNoir να εκφράζεται με τον καλύτερο τρόπο, δείχνουν να μεταβάλλονται. Από τη μία πλευρά η περίοδος όπου εμφανίζεται η βροχόπτωση, όπως και η ποσότητα του νερού που πέφτει,  φαίνεται ότι έχει ξεφύγει από τις νόρμες που ακολουθούσε τις τελευταίες δεκαετίες. Με αποτέλεσμα να έχουν αυξηθεί τα φαινόμενα ασθενειών στα αμπέλια και οι προσβολές των σταφυλιών.

Από την άλλη πλευρά, η αύξηση της θερμοκρασίας επηρεάζει την ωρίμαση των σταφυλιών μεταβάλλοντας την σχέση σακχάρων-οξύτητας-αρωματικής έντασης. Έχει αποδειχτεί ότι η αύξηση της θερμοκρασίας επιταχύνει το ρυθμό που συγκεντρώνονται τα σάκχαρα στις ρώγες όπως και το ρυθμό μείωσης της ποσότητας των οξέων. Με αποτέλεσμα να μην συμπίπτουν η βέλτιστη αναλογία σακχάρων/οξύτητας με την βέλτιστη συγκέντρωση αρωματικών ουσιών στο σταφύλι.

Μελέτες έχουν δείξει ότι η αύξηση της θερμοκρασίας και του ηλιακού φωτός μειώνουν την ποσότητα των ταννινών και των χρωστικών στα ερυθρά σταφύλια. Υπολογίζεται ότι για κάθε αύξηση +1% της θερμοκρασίας και του φωτός αντιστοιχεί μείωση  -2% στις ταννίνες και στις χρωστικές.

Το πρόβλημα της Βουργουνδίας, όπως και κάθε αμπελουργικής ζώνης, είναι ότι δεν μπορεί να μεταφέρει την δραστηριότητα της σε κάποια άλλη περιοχή με ιδανικότερες κλιματολογικές συνθήκες. Καθώς μια ποικιλία μπορεί να φυτευτεί σε ένα μέρος διαφορετικό από τον τόπο προέλευσης της, αλλά απαιτούνται περίπου 3-4 χρόνια για να αρχίσει να αποδίδει καρπούς και αρκετά περισσότερα για να αποσβέσει την αρχική επένδυση. Ακόμα και τότε δεν είναι σίγουρο ότι θα μπορέσει να παράξει κρασιά  αντίστοιχης ποιότητας. Αυτό που είναι όμως απόλυτα σίγουρο είναι ότι  η παράδοση, η ιστορία και  η γνώση, με την μορφή της εμπειρίας, δεν μπορούν  να μεταφερθούν με κανέναν τρόπο.

Vouillamoz vs Torres

Σε πρόσφατες ομιλίες τους οι δύο σημαντικές αυτές προσωπικότητες του οινικού κλάδου, με θέμα την αμπελουργία και την κλιματική αλλαγή, αναφέρθηκαν στις λύσεις που μπορεί να υιοθετήσει ο κλάδος για την αντιμετώπιση της συντελούμενης αλλαγής του κλίματος. Οι απόψεις τους, έντονα αντικρουόμενες σε κάποια σημεία, αντικατοπτρίζουν τα διλήμματα του οινικού κλάδου όσο αφορά την κλιματική αλλαγή και την αντιμετώπιση της.

Σε κάθε περίπτωση όπως αναφέρει ο Vouillamoz ο πιο εύκολος και άμεσος τρόπος αντιμετώπισης, ή προσαρμογής, στην κλιματική αλλαγή είναι η αύξηση της χρήσης χημικών σκευασμάτων (πχ Τρυγικό οξύ) ή χημικών διεργασιών (αντίστροφη ώσμωση).  Ο πιο χρονοβόρος και αποτελεσματικός,  είναι η ανάπτυξη νέων κλώνων που να είναι πιο ανθεκτικοί στις μεταβολές του καιρού όπως και νέα υποκείμενα προσαρμοσμένα στην άνοδο της θερμοκρασίας. Για τον Torres μια διαφορετική λύση είναι καταφυγή στα βουνά, όπου η μείωση της θερμοκρασίας λόγω του αυξημένου υψομέτρου θα ισορροπήσει την αύξηση της  λόγω κλιματικής αλλαγής.

Κρίσιμο σταυροδρόμι

Η μεγάλη διαφωνία των δύο αυτών προσωπικοτήτων έγκειται στα θέματα taboo τόσο των Γάλλων αμπελουργών όσο και των καταναλωτών παγκοσμίως. Από την πλευρά του ο Torres εκτιμά ότι  μακροπρόθεσμα η Βουργουνδία θα γίνει τόσο ζεστή σαν αμπελουργική ζώνη, που θα πρέπει στο μέλλον να αντικαταστήσει το Pinot Noir με Tempranilloή με Garnacha, με πολλούς ήδη να νιώθουν ρίγη στην πλάτη τους στην σκέψη ότι κάτι τέτοιο είναι πιθανό. Επιπλέον σύμφωνα με τον ίδιο η γραμμική διαμόρφωση  του αμπελιού θα αντικατασταθεί από την κυπελλοειδή που είναι καλύτερα  προσαρμοσμένη στη ζέστη.

Από την πλευρά του Vouillamoz, που δεν προτίθεται να συγκρουστεί με την patrimonie francaise, θεωρεί ότι ο οινικός κλάδος πρέπει να υπερβεί τα taboo και να υιοθετήσει τα GM (γενετικά τροποποιημένα) φυτά. Τροποποιώντας τα γονίδια των ποικιλιών της αμπέλου είναι δυνατόν να προκύψουν φυτά ανθεκτικά στις ασθένειες και τους ιούς που ταλαιπωρούν σήμερα τον οινικό κλάδο. Επιπλέον με την επιλογή των γονιδίων που θα εκφράζονται θα είναι δυνατόν, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, να δημιουργηθούν από τις ήδη υπάρχουσες ποικιλίες φυτά, απόλυτα προσαρμοσμένα στο κλίμα κάθε περιοχής του πλανήτη.

Για όσους θεώρησαν ότι ο τίτλος του άρθρου θυμίζει ανέκδοτο, τώρα ίσως είναι εμφανές ότι δεν αποκλείεται να είναι εικόνα από το μέλλον. Αν  ο οινικός κλάδος ακολουθήσει τη θέση του Torres θα χρειαστούν αμπελουργοί με εμπειρία στην κυπελλοειδή διαμόρφωση του αμπελιού και τέτοιους πολλούς μπορεί ακόμα να συναντήσει κανείς στην Αττικοβοιωτία. Αν από την άλλη προτιμηθεί η λύση του Vouillamoz τότε το μέλλον του κρασιού έχει ήδη αρχίσει να δημιουργείται στα εργαστήρια του Chateau Frankenstein

Κώστας Προβατάς DipWSET